Polyfonie

Uit SynthWiki
Ga naar: navigatie, zoeken

De polyfonie van een apparaat duidt op het aantal stemmen dat deze tegelijkertijd kan voorbrengen. Hierin is een stem een volledige klank die het apparaat op kan wekken; bij een sampler is dat een sample, bij een subtractieve synthesizer een volledig signaalpad (patch) van oscillator->filter->amplifier. In een polyfone synthesizer kan een patch dus meerdere keren tegelijkertijd worden afgespeeld, op verschillende toonhoogtes. Hierdoor wordt het mogelijk meerdere noten tegelijkertijd te laten horen, om bijvoorbeeld akkoorden te vormen. De term polyfonie moet niet verward worden met multitimbraal, dat het aantal patches aangeeft dat een apparaat tegelijkertijd af kan spelen. Een apparaat dat maar één stem af kan spelen wordt monofoon genoemd.

Inhoud

Afwijkende vormen van polyfonie

In een (in dit geval 4-stemmig) parafone synthesizer, gaan de oscillators van verschillende stemmen gezamelijk door dezelfde filter en amplifier.
Naast polyfoon en monofoon zijn er enkele vormen die daar tussenin zitten, zoals duofoon en parafoon.

Duofoon

Duofoon houdt in dat een instrument twee stemmig bespeeld kan worden. Het instrument heeft dus een polyfonie van twee stemmen. De term duofoon wordt geïntroduceerd in de jaren '70, alleen monofone synthesizers verkrijgbaar waren. Met een nieuwe technologie wist ARP een duofoon klavier te ontwikkelen, wat vervolgens werd toegepast in de ARP Odyssey en latere modellen van de ARP 2600. Bij apparaten dan meer dan twee stemmen wordt vrijwel altijd gewoon het aantal stemmen vermeld, bijvoorbeeld "16 stemmen polyfoon". Termen zoals "triofoon" of "quadrofoon" worden (vrijwel) nooit gebruikt.

Parafoon

In een parafone synthesizer heeft iedere stem niet het volledige signaalpad (VCO->VCF->VCA). In plaats daarvan is per stem alleen een extra oscillator overgenomen, en gaan alle stemmen gezamelijk door 1 filter en amplifier. Dit werd met name gedaan om de kosten van analoge polyfone synthesizers te drukken. Voorbeelden van parafone synthesizers zijn de Roland RS-505 "Paraphonic" de Korg Mono/Poly en de Korg Delta.

Polyfonie op analoge synthesizers

Kosten en technische restricties

Het verkrijgen van polyfonie in analoge synthesizers is relatief ingewikkeld en kostbaar. In de eerste plaats moet het volledige signaalpad voor iedere stem worden nagebouwd. Met andere woorden, voor een 6 stemmig polyfone Minimoog moet je 6 Minimoogs in één apparaat bouwen, wat de kosten en omvang voor het apparaat uiteraard erg groot maakt. Ter illustratie, de Yamaha CS-80 heeft een polyfonie van 8 stemmen, en weegt in totaal zo'n 100 kilogram. Naast de kosten en de omvang kunnen de circuits zorgen voor een te grote warmte ontwikkeling, waardoor het apparaat ontstemt. Zo had het prototype van de Prophet 5 eerst 10 stemmen, maar bleek de warmteproductie hierdoor zo hoog te zijn, dat het apparaat onbespeelbaar werd. Daarnaast blijkt het lastig te zijn om de stemmen onderling goed aan te sturen en in toon te houden. Kleine fluctuaties in toonhoogte en klankkleur zijn inherent aan analoge circuits. Dit hoeft geen probleem te zijn bij monofone synthesizers, waar het juist voor variatie en warmte in het geluid kan zorgen. Maar in polyfone synthesizers wordt dit een probleem, aangezien individuele stemmen onderling van elkaar kunnen gaan verschillen, waardoor noten onzuiver of zelfs vals worden. Ook nu blijkt dit probleem nog lastig te ondervangen, zo heeft de Studio Electronics Omega 8 problemen om tuning van filters tussen stemmen juist af te stellen.

Voorbeelden van analoge polyfone synthesizers

De Sequential Circuits Prophet 5 is een van de eerste polyfone synthesizers.
Om de hierboven genoemde problemen waren de eerste synthesizers monofoon; er waren simpelweg niet de technische mogelijkheden om een polyfone synthesizer te maken. Een van de eerste stappen in polyfone waren de ARP Odyssey en latere modellen van de ARP 2600, die duofoon zijn. Later ontwikkelde Oberheim de SEM, een losse module die als een uitbreidingsstem kon worden aangesloten. In totaal konden 8 SEM's aan elkaar gesloten worden om een 8-stemmige synthesizer te krijgen. Eind jaren '70 verschenen eerste polyfone synthesizers zijn de Yamaha CS-80, Sequential Circuits Prophet 5 en Roland Jupiter-4. De maximale polyfonie is, met name vanwege de kosten, relatief laag gebleven. Veel voorkomende hoeveelheid stemmen zijn 6 (Roland Juno-6, Moog Memorymoog, Korg Polysix) 8 (Yamaha CS-80, Roland Jupiter-8, Studio Electronics Omega 8), en een enkeling met 16 stemmen (Rhodes Chroma, Alesis Andromeda). Moderne digitale synthesizers halen een veelvoud hiervan; een polyfonie van tientallen tot meer dan 100 stemmen is geen uitzondering.

Voorbeelden

Enkele polyfone synthesizers:

Referenties

Persoonlijke instellingen